Người nổi tiếng

Hầu Chuyện Với Ê Dốp Là Ai, Hầu Chuyện Với Ê Dốp Về… Luật Nhà Văn!

(QBĐT) – Ở Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh có một người vừa làm thơ trữ tình vừa viết nghiên cứu văn hoá vừa sáng tác ngụ ngôn. Người đó chính là nhà thơ Văn Lợi. Cho đến nay anh đã xuất bản 15 tác phẩm, trong đó có đến 5 tác phẩm ngụ ngôn. Hai tác phẩm Quạ tập hót (1992) và Ngụ ngôn Văn Lợi (2003) được tặng Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Lưu Trọng Lư.

Đang xem: ê dốp là ai

Nhà thơ Xuân Hoàng khẳng định: “Văn Lợi là một trong số ít ỏi những tác giả viết thơ và truyện ngụ ngôn hiện nay. Anh nổi lên như một hiện tượng hiếm hoi đáng quý trong cả nước”.

*
Nhà thơ Văn Lợi-Hải Bằng ký họa. (Nguồn: Tạp chí Sông Hương)

Kế thừa là quy luật phát triển của văn học. Một số bài thơ và truyện ngụ ngôn nổi tiếng của La-phông-ten và Lép Tôn-xtôi như: Con cáo và chùm nho, Thỏ và rùa, Thả mồi bắt bóng… có nguồn gốc từ truyện ngụ ngôn của Ê-dốp. Dựa vào nguyên tác, hai ông đã sử dụng ngôn ngữ của dân tộc mình viết lại bằng trí tưởng tượng bay bổng và thổi vào những câu chuyện đó hơi thở của thời đại. Một số truyện và thơ ngụ ngôn của Văn Lợi cũng có gốc gác từ truyện ngụ ngôn của Ê-dốp, La- Phông-Ten, Lép Tôn xtôi…

Chẳng hạn như truyện Con mèo và tấm kính. Nếu tinh ý, ta sẽ nhận ra đây là câu chuyện tác giả biến hoá từ truyện Thả mồi bắt bóng của Ê-dốp. Văn Lợi kể lại bằng thơ câu chuyện trên một cách ngắn gọn. Chỉ khác là anh thay chó bằng mèo, miếng thịt bằng con chuột và dòng sông bằng tấm kính: Mèo bắt được chuột/ Ngoạm chặt tha đi/ Chuột cố vùng vẫy/ Chẳng ăn thua gì/ Ngang qua tấm kính/ Thấy chuột to hơn/ Mèo lao vào tóm/ Kính vỡ, chuột chuồn… Việc thay dòng sông bằng tấm kính có lẽ là chi tiết đáng nói nhất, nó ghi dấu ấn của ngụ ngôn thời hiện đại.

Một ví dụ khác, Ê-du-a Ba-ba-đốp có thuật lại một giai thoại khá nổi tiếng về Ê-dốp như sau: “Một lần Xan-phơ sai Ê-dốp đi dò xem đám cưới của người hàng xóm. Ê-dốp đến, ném một khúc gỗ xuống ngưỡng cửa nhà có đám cưới, ngồi chờ. Tiệc tan, ai ra khỏi nhà cũng đều vấp phải khúc gỗ nhưng chỉ nhìn rồi bỏ đi. Chỉ có một bà cụ sau khi bị vấp đã quay lại đẩy khúc gỗ dẹp sang bên. Ê-dốp hài lòng trở về gặp chủ.

– Thế nào, đám cưới có nhiều người dự không? Xan-phơ tò mò hỏi.

– Chỉ có duy nhất một người! Ê-dốp trả lời.

– Sao lại thế? Xan-phơ ngạc nhiên.

– Tất cả đều vấp phải khúc gỗ – Ê-dốp nói – mà không ai dẹp nó đi. Riêng bà cụ già dẹp khúc gỗ đi để người khác không bị ngã. Chỉ con người mới làm như vậy”.

Xem thêm: Camilla Thy Thy Là Ai – Hotface Camilla Thy Thy

Văn Lợi cũng có bài thơ ngụ ngôn tương tự: Một hòn đá nằm giữa đường chễm chệ/ Ai đi ngang cũng phải tránh xa/ Và cứ thế nó đàng hoàng yên vị/ Bởi ai cũng nghĩ rằng chẳng phải việc của ta! Bằng sự chiêm nghiệm của mình, tác giả đã khéo léo lái câu chuyện giai thoại về Ê-dốp sang một nghĩa hàm ẩn khác. Từ “khúc củi” vô tri, Văn Lợi đổi thành “hòn đá nằm giữa đường chễm chệ”. Cái dáng “chễm chệ” ấy khiến người đọc liên tưởng đến một số quan chức dốt nát, vô tích sự, tham lam, ngạo mạn… nhưng chẳng ai dám đụng đến. Chắc là vì không một ai muốn rước hoạ vào thân.

Bởi thế, những kẻ ấy vẫn “đàng hoàng yên vị”. Bài thơ này của Văn Lợi mang ý nghĩa xã hội hết sức sâu sắc. Có thể nói Văn Lợi rất giỏi đan cài những vấn đề có tính thời sự trong ngụ ngôn của mình. Bài thơ Con Bọ Nẻ là một trong những ngụ ngôn như thế: Chao ôi, con Bọ Nẻ/ Đụng đến giật liên hồi/ Đúng sai chẳng cần biết/ Phải trái cũng vậy thôi/ … Thương thay con Bọ Nẻ/ Chỉ biết gật suốt đời! Bài thơ này gợi cho chúng ta liên tưởng đến những ông “nghị gật”. Nếu như để những con “Bọ Nẻ” ấy chiếm đa số trong các cuộc hội nghị thì sẽ dẫn đến những hiểm hoạ khôn lường. Bài thơ không chỉ châm biếm những kẻ “ba phải” không có lập trường mà còn nhắc nhở mọi người phải biết “chọn mặt gửi vàng”. Phải sớm loại bỏ những con “Bọ Nẻ” ra khỏi hàng ngũ đại biểu của dân.

Một trong những vấn đề gây phiền hà cho người dân hiện nay là nhiều thủ tục hành chính hết sức rườm rà, nhiêu khê, vô lối. Trong thực tế đã có trường hợp chờ cho đến lúc thủ tục giấy tờ hoàn tất một số người chưa kịp hưởng chế độ thương binh, liệt sĩ hay có công với cách mạng thì đã từ giã cõi đời. Từ thực tế ấy, Văn Lợi sáng tác câu chuyện ngụ ngôn Gấu làm thủ tục khá thâm thuý.

Chuyện kể rằng: Hổ sai Gấu triệu tập các loại thú để truyền đạt lệnh cấm dẫm lên đám cỏ mật bên bờ suối nọ. Các loài vật tề tựu đông đủ. Gấu trịnh trọng giới thiệu lần lượt tất cả những con thú đến dự họp. Làm thủ tục giới thiệu xong thì đã hết giờ. Gấu ta hẹn đến cuộc họp buổi chiều sẽ truyền đạt mệnh lệnh của Hổ. Ngay giờ nghỉ trưa, một số con vật đã dẫm nát đám cỏ mật vì không hề biết lệnh cấm! Văn Lợi còn đề cập đến một vấn đề nhức nhối trong lĩnh vực giáo dục của nước ta hiện nay thông qua câu chuyện Thầy giáo Thỏ. Việc một số trẻ con vô lễ, ngổ ngáo, lêu lổng, dối trá… phụ huynh cứ đổ lỗi lên đầu nhà trường và thầy cô giáo.

Trong khi đó đúng như thầy giáo Thỏ nói: Tôi dạy dỗ ở lớp/ Các ngài dạy ở nhà… / Trẻ con thường bắt chước/ Những việc người lớn làm/ Các ngài trách như thế/ Quả tình tôi chịu oan! Lời thầy giáo Thỏ cũng chính là lời nhắn gửi của thầy cô giáo đối với các vị phụ huynh có con em hư hỏng: Phụ huynh phải sống thế nào để con em mình đừng bắt chước những thói hư, tật xấu. Giáo dục thế hệ trẻ là trách nhiệm chung của toàn xã hội chứ không phải chỉ khoán trắng cho nhà trường, cho thầy cô.

Gắn với cuộc sống hiện tại đã góp phần làm cho ngụ ngôn Văn Lợi không bị lẫn vào kho tàng ngụ ngôn dân gian. Cũng nhờ gắn với cuộc sống hiện tại mà ngụ ngôn của anh để lại dấu ấn khá đậm nét trong lòng người đọc. Ngụ ngôn dân gian phần lớn mượn chuyện các loài vật để nói chuyện con người. Ngụ ngôn Văn Lợi không chỉ nhân cách hoá các loài vật mà còn nhân cách hoá các đồ vật. Nhập thân vào các loài vật dẫu sao cũng dễ hơn các đồ vật. Vì loại vật có nhiều điểm giống với con người, còn đồ vật là những thứ vô tri vô giác.

Văn Lợi đã hoá thân, nhập thân vào những thứ vô tri vô giác như chiếc đồng hồ báo thức, bông hoa giấy, bao diêm và bật lửa… để biến chúng thành những nhân vật có đời sống riêng, tính cách riêng, đại diện cho những tầng lớp người khác nhau trong xã hội. Đây là lời của bông hoa giả nói với hông hoa thật: Mai kia thôi chị héo tàn/ Thơm tho đấy, lại phủ phàng lắm thay!/ Chị xem nhan sắc tôi đây/ Sẽ tươi thắm mãi, làm ngây khách nhìn/ Ngẫm so phận chị em mình / Há tôi chẳng xót thương tình chị sao? Đúng là lời lẽ của những kẻ hợm hĩnh, không biết được thực chất của mình, trong thời buổi mà cái giả đang lan tràn, lấn át cái thật. Còn đây là lời chiếc đồng hồ báo thức nói với chú gà trống: Hẳn từ ngày có tôi về đây ở/ Anh lấy làm buồn bã lắm chăng?/ Biết làm sao khi chủ nhà thức dậy/ Không còn theo tiếng anh gáy nữa rồi/ Tiếng của anh đã lỗi thời cổ lỗ/ Đâu sánh bằng tiếng lảnh lót của tôi! Đúng là tôi đã từng nghe cái giọng điệu này, đâu đó trong các cuộc tranh luận, hội thảo. Chính điều này đã góp phần làm nên nét riêng và tính hiện đại của ngụ ngôn Văn Lợi.

Có vẻ Văn Lợi sáng tác ngụ ngôn bằng thơ thành công hơn là sáng tác bằng văn xuôi. Âu cũng dễ hiểu. Bởi anh vốn là một nhà thơ. Anh sử dụng chủ yếu các thể thơ ngũ ngôn, thất ngôn, lục bát, song thất lục bát… là những thể thơ truyền thống, có vần điệu, dễ nhớ, dễ thuộc. Ở tập Quà biếu (xuất bản năm 2010), sau mỗi bài thơ, mỗi câu chuyện, Văn Lợi còn viết thêm lời bàn. Trong các lời bàn, anh trích dẫn khá nhiều danh ngôn của các nhà văn, nhà triết học nổi tiếng như: Khổng Tử, Lão Tử, Vích-to Huy-gô, Gam-za Tốp, Nguyễn Trãi, Nguyễn Khuyến, Phan Bội Châu… điều đó chửng tỏ anh đọc khá nhiều, tầm hiểu biết của anh khá rộng. Phải thừa nhận anh có một số lời bàn hay, giúp người đọc hiểu một cách thấu đáo hơn những bài thơ, những câu chuyện ngụ ngôn của anh.

Xem thêm: Nguyên Thủ Quốc Gia Việt Nam 2016 Là Ai, Chủ Tịch Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam

Ngụ ngôn Văn Lợi ngắn gọn, hóm hỉnh, thâm thuý và sắc bén. Giáo sư Vũ Ngọc Khánh cho rằng: “Không hoàn toàn là mới lạ, nhưng loại hình này cũng rất cần được phát triển. Chắc chắn nếu Văn Lợi có thêm bạn đồng hành thì kho tàng ngụ ngôn Việt Nam sẽ càng thêm phong phú”.

READ  Top 15 Bài Nghị Luận Học Đi Đôi Với Hành Là Câu Nói Của Ai, Học Đi Đôi Với Hành Là Gì, Giải Thích Câu Tục

Trả lời

Back to top button